- Karaj membroj de nia Esperanto-klubo "Esperanto-lando"! Hodiaŭ, la 7-an de januaro, ni renkontiĝas unuafoje en la nova jaro. Laŭ la decido de la kluba estraro, niaj kunvenoj ĉi-jare okazos en merkredoj: unu kunveno estos dediĉata al prelegoj, konatiĝo kun la Esperanto-literaturo kaj lingva praktiko, la sekva - al alispecaj aranĝoj, kaj tiel plu.
- Hodiaŭ ni konatiĝos kun la historio de la apero de Esperanto. Ludoviko Zamenhof priskribis ĝin en ruslingva letero al Borovko [1], kiu, verŝajne, esti verkita por ruslingvaj legantoj de la libroj de la Moskva eldonejo "Posrednik". La Esperanta traduko, kiun faris Gernet [2] (kaj kiun, kredeble, redaktis Zamehof mem), aperis en la jaro 1896.
Ludoviko Zamenhof
KIEL NASKIGXIS ESPERANTO
La ideo, al kies efektivigo mi dediĉis tutan mian vivon, aperis ĉe mi en la plej frua infaneco kaj neniam min forlasadis.
Mi naskiĝis en Bjelostoko [3]. En Bjelostoko la loĝantaro konsistas el kvar diversaj elementoj: rusoj, poloj, germanoj kaj hebreoj [4]; ĉiu el tiuj ĉi elementoj parolas apartan lingvon kaj neamike rilatas la aliajn elementojn. En tiu urbo pli ol ie la impresema naturo sentas la multepezan malfeliĉon de diverslingveco kaj konvinkiĝas ĉe ĉiu paŝo, ke diverseco de lingvoj estas la ĉefa kaŭzo, kiu disigas la homan familion.
Iom post iom mi konvinkiĝis, ke ne ĉio fariĝas tiel facile, kiel prezentiĝas al la infano; unu post la alia mi forĵetadis diversajn infanajn utopiojn, kaj nur la revon pri unu homa lingvo mi neniam povis forĵeti. Sufiĉe frue ĉe mi formiĝis la konscio, ke la sola lingvo povas esti nur ia neŭtrala, apartenanta al neniu el la nun vivantaj nacioj. Kaj mi komencis malklare revi pri nova, arta lingvo.
Germanan kaj francan lingvojn mi ellernadis [5] en infaneco. Sed kiam mi komencis ellernadi [5] lingvon anglan, la simpleco de la angla gramatiko ĵetiĝis en miajn okulojn, precipe dank' al la kruta transiro al ĝi de la gramatikoj latina kaj greka. Mi rimarkis tiam, ke la riĉeco de gramatikaj formoj estas nur blinda historia okazo, sed ne estas necesa por la lingvo. Sub tia influo mi komencis serĉi en la lingvo kaj forĵetadi la senbezonajn formojn, kaj mi rimarkis, ke la gramatiko ĉiam pli kaj pli degelas en miaj manoj, kaj baldaŭ mi venis al la gramatiko plej malgranda, kiu okupis sen malutilo por la lingvo ne pli ol kelkajn paĝojn. Sed la grandegulaj [6] vortaroj ĉiam ankoraŭ ne lasadis min trankvila.
Unu fojon, mi okaze turnis la atenton al la surskribo "Ŝvejcarskaja" (pordistejo) kaj poste al la elpendaĵo "Konditorskaja" [7] (sukeraĵejo) [8]. Tiu ĉi "skaja" ekinteresis min kaj montris al mi, ke la sufiksoj donas la eblon el unu vorto fari aliajn vortojn, kiujn oni ne devas aparte ellernadi [5]. Tiu ĉi penso ekposedis min tute, kaj mi subite eksentis la teron sub miaj piedoj. Sur la terurajn grandegulajn [6] vortarojn falis radio de lumo, kaj ili komencis rapide malgrandiĝadi antaŭ miaj okuloj.
Mi komencis kompari vortojn, serĉi inter ili konstantajn, difinitajn rilatojn kaj ĉiutage mi forĵetadis el la vortaro novan grandegan serion da vortoj, anstaŭigante tiun ĉi grandegon per unu sufikso, kiu signifas certan rilaton. Baldaŭ post tio mi jam havis skribitan [9] la tutan gramatikon kaj malgrandan vortaron. Mi rimarkis, ke la nunaj lingvoj posedas grandegan provizon da pretaj jam vortoj internaciaj, kiuj estas konataj al ĉiuj popoloj kaj faras trezoron por estonta lingvo internacia, - kaj mi kompreneble utiligis tiun ĉi trezoron.
En la jaro 1878 la lingvo estis jam pli-malpli preta, kvankam inter la tiama "lingwe uniwersala" kaj la nuna Esperanto estis ankoraŭ granda diferenco. Mi komunikis pri ĝi al miaj kolegoj (mi estis tiam en 8-a klaso de la gimnazio). La plimulto da [10] ili estis forlogitaj de la ideo kaj de la frapanta ilin neordinara facileco de la lingvo, kaj komencis ĝin ellernadi [5]. La 5-an de decembro 1878 ni ĉiuj kune festis la sanktigon de la lingvo [11].
Tiel finiĝis la unua periodo de la lingvo. Mi estis tiam tro juna por eliri publike kun mia laboro, kaj mi decidis atendi ankoraŭ 5-6 jarojn kaj dum tiu ĉi tempo zorgeme elprovi la lingvon kaj plene prilabori ĝin praktike. Mi multe tradukadis en mian lingvon, skribis en ĝi verkojn originalajn, kaj vastaj provoj montris al mi, ke tio, kio ŝajnis al mi tute preta teorie, estas ankoraŭ ne preta praktike. Mi komencis evitadi laŭvortajn tradukojn el tiu aŭ alia lingvo kaj penis rekte pensi en la lingvo neŭtrala. Poste mi rimarkis, ke la lingvo ricevas sian propran spiriton, sian propran vivon, la propran difinitan kaj klare esprimitan fizionomion, ne dependantan jam de iaj influoj. La parolo fluis jam mem, flekseble, gracie kaj tute libere, kiel la viva patra lingvo.
Mi finis la universitaton kaj komencis mian medicinan praktikon. Mi pretigis la manuskripton de mia unua broŝuro kaj komencis serĉi eldonanton. Sed tie ĉi mi renkontis la financan demandon, kun kiu mi poste ankoraŭ multe devis kaj devas forte batali. Fine, post longaj klopodoj, mi prosperis mem eldoni mian unuan broŝuron en julio de la jaro 1887.
Mi estis tre ekscitita antaŭ tio ĉi; mi sentis, ke mi staras antaŭ Rubikono kaj de la tago, kiam aperos mia broŝuro, mi jam ne havos la eblon reiri; mi sciis, kia sorto atendas kuraciston, kiu dependas de la publiko, se tiu ĉi publiko vidas en li fantaziuulon, homon, kiu sin okupas je "flankaj aferoj"; mi sentis, ke mi metas sur la karton tutan estontan trankvilecon kaj ekzistadon mian kaj de mia familio; sed mi ne povis forlasi la ideon, kiu eniris mian korpon kaj sangon, kaj ... mi transiris Rubikonon [12].
L.L. Zamenhof. TAMEN LA AFERO PROGRESAS! (Plena verkaro de
Zamenhof, kajero 4). - Kioto, 1975, p. 27-35. Mallongigita.
- Kiel bildeca kaj pasia estas la rakonto de Zamenhof!
- Kaj nun ni konatiĝu kun alia historio pri la apero de Esperanto, kiun sprite, en biblia stilo, rakontis Izrael Lejzerowicz /Lejzero'viĉ/ (1901-1944), stelo de la intermilita pola Esperanto-movado. Tiu ĉi bonkora kaj gaja homo, same kiel milionoj da aliaj senkulpaj homoj, same kiel ĉiuj infanoj de Ludoviko Zamenhof, estis mortigita en faŝista koncentrejo en Pollando dum la Dua mondmilito nur pro tio, ke li estis hebreo.
Izrael Lejzerowicz
EL LA VERDA [13] BIBLIO
En la komenco la Senkorpa Mistero [14] kreis Volapukon [15]. Kaj Volapuk estis senforma kaj kaosa, kaj mallumo estis en ĝi. Kaj la Senkorpa Mistero diris: Estu lumo! Kaj fariĝis Esperanto. Kaj la Spirito vidis Esperanton, ke ĝi estas bona: kaj la Spirito apartigis Esperanton de Volapuk. Kaj la Spirito nomis Esperanton Eterna Tago, kaj Volapukon nomis Nokto. Kaj estis vespero, kaj estis mateno - unu tago [16].
Kaj la Spirito diris: Estu firmaĵo en la lingvo. Kaj la Spirito kreis tiun firmaĵon. Kaj li nomis la firmaĵon regula akcento. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la dua tago.
Kaj la Spirito diris: Kolektiĝu la reguloj gramatikaj en unu lokon, kaj aperu la firma grundo; kaj fariĝis tiel. Kaj la Spirito nomis la firman grundon Fundamento [17]. Kaj la Spirito vidis, ke ĝi estas bona. Kaj la Spirito diris: la Fundamento kreskigu verdaĵon [13], kiu naskas ĝojon: vortaron, kiu donas laŭ sia speco radikojn, kies semoj estas en ĝi mem, en la Fundamento [18]. Kaj la Fundamento elkreskigis verdaĵojn [13], laŭ sia speco: verdan lingvon [13] kaj verdan movadon [13], vortaron kaj arbon, kiu havas radikojn, kies semo estas en ĝi mem, en la Fundamento. Kaj la Spirito vidis, ke ĝi estas bona. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la tria tago.
Kaj la Spirito diris: Estu lumaĵo en la ĉiela firmaĵo, por apartigi Esperanton de mallumo. Kaj ĝi estu lumaĵo por lumi super la tero; kaj fariĝis tiel. Kaj la Spirito faris la grandan lumaĵon por regi la mondon. Kaj la Spirito starigis ĝin sur la ĉiela firmaĵo, por ke ĝi lumu sur la teron. Kaj la Spirito nomis la lumaĵon Verda Stelo [13]. Kaj la Spirito vidis, ke ĝi estas bona. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la kvara tago.
Kaj la Spirito diris: la vortaro aperigu moviĝantaĵon, vivajn estaĵojn kiuj fleksebligos la Lingvon. Kaj la Spirito kreis afiksojn, kiujn aperigis la vortaro [19], la sufiksojn kaj prefiksojn laŭ ilia speco. Kaj la Spirito vidis, ke ĝi estas bona. Kaj la Spirito benis ilin dirante: Fruktu kaj multiĝu, kaj plenigu la vortaron. (Kaj tial afiksoj tiel multiĝas ĝis nun) [20]. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la kvina tago.
Kaj la Spirito diris: La vortaro aperigu vivajn estaĵojn, brutojn kaj vermojn. Kaj la Spirito kreis la neologismojn [21] kaj malfacilajn vortojn, laŭ ilia speco, por eterna turmento de la novaj verduloj [13]. Kaj la Spirito diris: Ni kreu potencan aferon, kiu respegulos nian internan potencon; kaj ĝi estu la akso de la lingvo kaj ĝi regu ĝian gramatikon. Kaj la Spirito kreis la Akuzativon; en formo de la finaĵo -N Li kreis ĝin [22]. Kaj la Spirito diris: Fruktu kaj multiĝu kaj plenigu la verdan lingvon [13] kaj regu super ĉiuj ceteraj reguloj de la Fundamento. (Kaj de post tiam ĉiuj verduloj [13] uzas la akuzativon en troa abundo) [22]. Kaj la Spirito diris: Jen Mi donis al vi ĉiujn regulojn de la Fundamento. Ĝi estu por vi sanktaĵo [17]. Kaj fariĝis tiel. Kaj la Spirito rigardis ĉion, kion Li kreis, kaj vidis, ke ĝi estas tre bona. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la sesa tago.
Kaj estis finitaj la Fundamento kaj Radikaro kaj ĉiuj iliaj apartenaĵoj. Kaj la Spirito finis en la sepa tago sian laboron, kiun li faris, kaj li ripozis en la sepa tago de la tuta laboro, kiun li faris. Kaj la Spirito benis la sepan tagon kaj sanktigis ĝin, ĉar en ĝi Li ripozis, legante la originalan literaturon [23], kiun li faris kreante.
I. Lejzerowicz. EL LA "VERDA BIBLIO".
- Budapest, 1978, p. 5-8. Fragmento.
- Ĝi estas efektive tre amuza kaj instrua historio. La simileco de la senco, formo kaj stilo inter la vera kaj verda Biblioj estas admirinda.
- Nun ni konatiĝu kun versaĵo de la poeto Vasilij Eroŝenko, la plej legendeca civitano de Esperanto-lando, pri kies vivo ni parolos iom pli malfrue [24].
Vasilij Eroŝenko
HOMARANO [25]
Ekbruligis mi fajron en kor',
Ĝin estingos nenia perfort' [26];
Ekflamigis mi flamon en brust',
Ĝin ne povos estingi eĉ mort'.
Brulos fajr' ĝis [27] mi vivos en mond',
Flamos flam' ĝis [27] ekzistos la ter'.
Nom' de l' fajr' estas am' al homar',
Nom' de l' flam' estas am' al liber'.
V. Eroŝenko. LUMO KAJ OMBRO.
- Toyonaka, 1979, p.19.
- Nia klubano Leopoldo Klimov antaŭ nelonge venis el Parizo, pri kiu li montros al ni sian videofilmon. Sed antaŭ tio li deklamos fascinan versaĵon de Leonard Newell [28] pri tiu fascina urbo.
Leonard Newell
PARIZO
Postlasis mi la koron en Parizo,
Nun restas mia koro trans la mar';
Revenis mi al hejmo kun valizo,
Enue vivi dum alia jar'...
Sed koron mi postlasis en Parizo.
Aĥ, kiom mi sopiras al Parizo!
Eksaltas mia sango en la vejn';
Urbego de gajeco kaj surprizo,
De vino, kaj kafejoj apud Seine [29]
Ĉielon spegulanta el turkiso [30].
Printempe verdas arboj en Parizo,
Bluetajn ombrojn ĵetas Notre Dame [31],
Kaj kajoj malvarmetaj de Parizo
Dormetas sub karesa suna flam'
Ĝis brilos lampoj sub krepuska grizo.
Tre belaj estas Moskvo kaj Kadizo [32],
Berlino, Buda [33], Romo kaj Vien';
Pli bela estas urbo sur Tamizo [34];
Sed ravas min nur franca la siren'[35]:
Min sorĉos ĝis la morto nur Parizo.
Da rimoj elĉerpiĝis la provizo:
Mi finu. Sed komprenu anĝelar':
Post morto min atendos Paradizo,
Sed iros al Ĉiel' nur ŝelo - ĉar
Mi lasos mian koron en Parizo.
L.N.M. Newell. KOLEKTITAJ POEMOJ.
- Manĉestro, 1987, p. 9.
- Sekvamerkrede, la 14-an de januaro, ni spektos kinofilmon pri Kubo, kiun faris niaj klubanoj dum la 75-a Universala Kongreso de Esperanto en Havano. Vi povos konvinkiĝi, ke pravis Kristoforo Kolumbo, malkovrinto de Ameriko: "La lando plej bela, kiun homaj okuloj vidis". Bedaŭrinde, la vivoĝojaj kaj amikemaj homoj en Kubo ne vivas tiel bone, kiel ili meritas. Post la filmo funkcios tradukista kurso. Okazos lernado de novaj Esperantaj kantoj.
- Fine de la kunveno okazos la tradicia "lingva praktiko".
Kiel naskiĝis Esperanto
1. La teksto estas verkita en la unua persono (Mi naskiĝis ..., mi konvinkiĝis..., mi rimarkis...). Mallonge rerakontu la ĉefan enhavon de la teksto en la tria persono (Zamenhof naskiĝis..., li konvinkiĝis..., li rimarkis...), foriginte detalojn.
2. Kion signifas la esprimoj: La vortaroj komencis rapide malgrandiĝadi antaŭ miaj okuloj kaj Mi subite eksentis la teron sub la piedoj ?
3. Kial la gramatiko de Esperanto estas malgranda kompare kun la gramatikoj de la naciaj lingvoj? Ĉu la malgrandeco de la Esperanta gramatiko malriĉigas la lingvon?
4. Kial multaj Esperantaj vortoj estas kompreneblaj por Eŭropanoj sen antaŭstudo?
El la "Verda Biblio"
5. Diru, ĉiufoje per unu frazo, kion faris la Spirito en ĉiu el la sep tagoj.
6. Trovu en la teksto terminojn de lingvoscienco.
Homarano
7. Kiu estas la ideo de la versaĵo?
8. Trovu la liniojn, en kiuj temas pri fajro; kaj la liniojn, en kiuj temas pri flamo.
Parizo
9. Trovu en la versaĵo la rimojn al la vorto "Parizo". Elpensu pliajn rimojn al tiu vorto.
10. Trovu la lokojn, kiuj esprimas fortajn emociojn.
11. Kial la aŭtoro amegas Parizon?
12. Provu (kial ne provi!) verki plian strofon por tiu ĉi versaĵo.
13. Rakontu pri la urbo, kiun vi pleje amas.
***
14. Klarigu en Esperanto, kion signifas la subaj vortoj (ek-
zemple: misskribo - erara skribo, miskompreni -
malĝuste kompreni):
Misaserti, misaŭdi, misfonto,
misformi, misnormo, mispaŝo,
miskriterio, mistero, mistrafi,
misprononco, misuzi.
15. Finu la frazojn:
16. Elpensu laŭeble multe da esprimoj, en kiuj la vorto "verda" havas nerektan sencon (ekzemple: verda patrioto, verda broŝuro, verda radio).
17. Ni prenu la frazon: Patriotismo estas ne nur fiero sed
ankaŭ ekonomie normala vivo.
Jen ĝia modelo: ...o estas ne nur ...o sed ankaŭ ...e
...a ...o.
Laŭ tiu modelo elpensu unu aŭ kelkajn frazojn.
18. Oni povas fari en frazo diversajn transformojn, ekzemple:
Mi forĵetadis el la vortaro vortojn, anstataŭigante (kaj anstataŭigis)
(mi anstataŭigis) (por anstataŭigi) ilin (cele al anstataŭigo de ili) per unu sufikso.
Faru similajn transformojn en la frazo: Mi komencis evitadi
laŭvortajn tradukojn, penante pensi rekte en la nova lingvo.
19. Temo por diskuto aŭ rakonto: Kion vi semas, tion vi rikoltos.
20. Kvizo pri Esperantaj temoj:
La enhavon verkis:
Boris Kolker
1300 Superior Ave., #2109,
Cleveland, OH 44114, USA
Telefono/fakso (216) 579-9561
E-poŝto: gh090@cleveland.freenet.edu